artpositivethailand.com

รูปทรงของดอกไม้ที่ช่างไทยโบราณ  ถือเอาเป็นหลักในการเรียนเขียนลวดลายคือ   รูปทรงดอกบัว   เนื่องจากเส้นรอบนอกรูปทรงของดอกบัว  เป็นเส้นลักษณะของเส้นกระหนก  จัดเป็นเส้นโค้งอ่อนได้ความสวยงาม  การฝึกหัดเขียนลายครั้งแรกจึงต้องเริ่มด้วยการถือหลักรูปทรงลักษณะดอกบัว  เท่ากับป็นการฝึกหัดเขียนเส้นโค้งอ่อนเรียว  ดอกบัวที่นำมาประดิษฐ์เป็นลวดลายนี้  แบ่งออกเป็น  ๒  ชนิด  ได้แก่

๑. ปทุมชาติ
๑. ๑  ดอกบัวหลวง (East Indian Lotus) ดอกมีขนาดใหญ่  ดอกตูมมีลักษณะเป็นรูปไข่  ปลายเรียว  ดอกบัวหลวงลักษณะนี้เรียกได้หลายชื่อ  คือ  ปทุม  ปัทมา  โกระณต  บัวหลวงชมพู  บัวหลวงแดง  เป็นต้น  ใช้เป็นไม้ตัดดอกเพื่อนำมาเป็นบูชาพระ   ใบนำมาใช้ห่อของแทนใบตอง  ก้านใบในประเทศอินเดียใช้เป็นยาแก้ท้องร่วงได้  หรือนำมาใช้ในงานประดิษฐ์ต่าง ๆ ใช้ฝักและรากเหง้าเป็นอาหาร  บัวหลวงมีถิ่นกำเนิดอยู่แถบเอเชีย เช่น ประเทศจีน  อินเดีย  และไทย

ดอกบัวหลวง  เป็นบ่อเกิดแห่งลายกระหนก ๓ ตัว

๑. ๒  ดอกบัวสัตตบงกช (Roseum Plenum) ดอกมีขนาดใหญ่  กลีบดอกซ้อนกันมาก  ดอกตูมมีทรงแป้น  มีชื่อเรียกอีกอย่างหนึ่งว่า  บัวหลวงแดง หรือ บัวฉัตรแดง  ดอกนำไปบูชาพระ  ใบนำมาห่อของเช่นเดียวกับบัวหลวงปทุม   กลีบชั้นในชาวมาเลเซียนำมาตำพอกแก้ซิฟิลิซ  ชาวชวาใช้เป็นยาแก้ท้องร่วง  ก้านและใบสามารถนำมาทำยาหอม แก้ไข้  ยาธาตุ ฟอกโลหิต  บัวสัตตบงกช  นิยมขยายพันธุ์โดยการแยกไหลเป็นส่วนใหญ่  เนื่องจากดอกไม่ค่อยบาน

ดอกบัวสัตตบงกช  เป็นบ่อเกิดแห่งลายบัวกระหนก

๒. อุบลชาติ หรือ บัวสาย
๒.๑  บัวสัตบุษย์ (Nymphaea Lotus Linn) หรือดอกบัวขาว  ดอกใหญ่สีขาว  ในทางกวีเรียกว่าโกมุท  เศวตอุบล  สัตบุษย์  ในเมืองไทยเรารู้จักบัวสายมานานนักหนาแล้ว  เฉพาะประโยชน์ของบัวสายในชีวิตประจำวันของคนไทยนั้น  เราใช้ลำต้นที่เรียกว่า "สายบัว" เป็นอาหารมาช้านาน  ทั้งจิ้มน้ำพริก ผัด และต้มกระทิ  ไทยเรียกบัวสายว่าอุบลชาติ  ชาวอินเดีย เรียกว่า โกมุทินี หรือ จันทรวิกาสี   สายในเมืองไทยมีหลายชนิด เช่น บัวขาว บัวแดง  บัวขาบ  บัวเผื่อน  บัวผัน  และบัวจทธาสิโนบล

ดอกบัวสัตบุษย์  เป็นบ่อเกิดแห่งลายกรวยเชิง

ข้อมูลอ้างอิง : เสน่ห์  หลวงสุนทร.ศิลปไทย (ศป.๔๕๑,๔๕๒). กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์มิตรสัมพันธ์กราฟิค. 2542
www.baanjomyut.com , www.dhammajak.net